Mecelle: İlk Kodifiye İslâm Medenî Kanunu

Mecelle, Osmanlı Devleti'nin klasik Hanefî hukuk birikimini modern kanunlaştırma tekniğiyle bir araya getirerek ortaya koyduğu ve genel kabul gören görüşe göre İslâm hukukunun ilk kodifiye edilmiş medenî kanunudur. 1869-1876 yılları arasında Ahmed Cevdet Paşa'nın öncülüğünde hazırlanan Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, İslâm hukukunu terk etmek veya onun yerine yabancı bir hukuk sistemini ikame etmek yerine, yüzyıllar boyunca teşekkül etmiş fıkıh birikimini sistematik, açık ve mahkemelerce doğrudan uygulanabilir bir kanun metnine dönüştürmeyi amaçlamıştır.

Bu yönüyle Mecelle, yalnızca bir kanunlaştırma faaliyeti değil, aynı zamanda XIX. yüzyıl Osmanlı modernleşmesinin hukuk alanındaki en özgün teşebbüslerinden biridir. Bir taraftan hukukî geleneğin devamlılığını korurken diğer taraftan modern devletin ihtiyaç duyduğu hukukî belirlilik, öngörülebilirlik ve uygulama birliğini sağlamaya çalışmıştır. Böylece modernleşme ile geleneğin zorunlu olarak birbirinin karşıtı olmadığını gösteren dikkate değer bir hukuk tecrübesi ortaya çıkmıştır.

Mecelle'nin önemi Osmanlı hukuk tarihiyle de sınırlı değildir. Osmanlı Devleti'nin sona ermesinden sonra dahi farklı coğrafyalarda etkisini sürdüren bu metin, İslâm hukukunun modern kanunlaştırma yöntemleriyle nasıl bağdaştırılabileceğine ilişkin tarihî bir model teşkil etmiştir. Bu bakımdan Mecelle, hukukî modernleşmenin mutlaka Batı hukukunun doğrudan benimsenmesi anlamına gelmediğini; köklü bir hukuk geleneğinin kendi kavramları, ilkeleri ve içtihat birikimi üzerinden de modern bir kanun sistematiğine kavuşturulabileceğini göstermesi bakımından dünya hukuk tarihinde müstesna bir yere sahiptir.

Mecelle'nin ortaya çıkışını, Ahmed Cevdet Paşa'nın bu süreçteki rolünü ve eserin İslâm hukuk tarihi bakımından taşıdığı anlamı ele aldığım “ "The Mecelle: The First Codified Islamic Civil Code" [Mecelle: İlk Kodifiye İslâm Medenî Kanunu] başlıklı İngilizce makalemi okumak için bkz. The Mecelle: The First Codified Islamic Civil Code


Bu blogdaki popüler yayınlar

1937 Senesinden Absürt Bir Propaganda Haberi ve Düşündürdükleri

Resim
19 Eylül 1937 tarihli Anadolu gazetesinde "Bugünkü Fransız Ordusu Yenilmez Bir Kuvvettir" (s. 3) başlığıyla neşredilen haber, II. Cihan Harbi tarihi hakkında bilgi sahibi olanların gülerek okuyacakları bir haberdir. Lakin o dönem böyle yanlış kanaatler basında yaygındı. Hiçbir devlet yenilmez değildir. Bugün de şu veya bu devletin askerî kudretini abartan her haberde, 1937 yılının bu hatalı görüşe dayanan haberini hatırlamak gerekir.  Şunu da belirtmek gerekir ki Gazi Mustafa Kemal Atatürk Fransa'nın gücünü abartan bu tür görüşlerden uzaktı ve gerekirse o tarihte Fransız mandası altındaki Hatay'ın kurtuluşu için savaşı dahi göze alacağını belirterek diplomatik baskı uyguluyordu. Oysa Atatürk'ün ebediyete irtihali akabinde, İkinci Cumhurbaşkanı İsmet İnönü döneminde, "Türko-Britanik Deklerasyonu" imzalanmıştır. Akdeniz'e bir tecavüz vukuunda Türkiye, İngiltere'ye destek olmak üzere askerî taahhüt altına girmiştir. 19 Ekim 1939'da Türkiye, İngi...
Devamı

İşyerinde Sessiz Şiddet: Mobbing Nasıl İspat Edilebilir?

Resim
Mobbing çoğu zaman bağırarak, açık hakaretle ya da fiziksel temasla ortaya çıkmaz; aksine sessiz, sistemli ve yıpratıcıdır. Bu yüzden mağdurlar çoğu zaman yaşadıklarının “adı konulabilir” bir hukuki ihlal olduğunun farkına geç varır. Oysa işyerinde belirli bir çalışanın sürekli hedef alınması, görmezden gelinmesi, itibarsızlaştırılması ya da mesleki yetkinliğinin kasıtlı biçimde aşındırılması, görünmez bir şiddet biçimi olarak mobbingin temelini oluşturur. Mobbing, bir olay değil; zaman içinde örülen bir baskı örüntüsüdür. Bu baskının ayırt edici özelliği süreklilik ve sistematikliktir. Tek seferlik sert bir uyarı, geçici bir gerginlik ya da işin gereği yapılan bir görev değişikliği mobbing sayılmaz. Ancak aynı kişinin aylar boyunca küçük düşürülmesi, yetkisizleştirilmesi, anlamsız işlere yönlendirilmesi ya da sosyal olarak izole edilmesi artık tesadüfle açıklanamaz. Burada önemli olan, davranışların ortak bir amaca hizmet edip etmediğidir: çalışanın yıldırılması, pasifize edilmesi vey...
Devamı